Duyuru 1
Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Ana Bilim Dalı’nda, Prof. Dr. Alper Uzun danışmanlığında yürütülen ve TÜBİTAK tarafından desteklenen "Afet Yönetimine Dair Kamuoyu Algısının Muhtemel İstanbul Depremi Kapsamında İncelenmesi: Yapay Zekâ Teknikleri ve Büyük Sosyal Veriler Üzerinden Mekânsal Bir Yaklaşım" başlıklı doktora tez araştırması kapsamında, İstanbulluların muhtemel Marmara depremi ve sürecin yönetimine dair algısı, 16 yıllık sosyal medya verisi ve yapay zekâ teknikleri kullanılarak incelenmiştir.
Geleneksel veri toplama yöntemlerinin ötesine geçilerek "dijital kamuoyu" algısının mekânsal olarak haritalandırıldığı bu araştırnada, afet yönetimi literatürüne büyük veri ve güncel yapay zekâ algoritmaları entegre edilmiştir.
Araştırmanın Kapsamı ve Yöntemi:
X (eski adıyla Twitter) platformu üzerinden 2009-2025 yıllarını kapsayan toplam 775.940 tweet toplanmıştır.
Veri temizleme, metin sınıflandırma ve konum çıkarımı aşamalarından sonra, araştırma odağına uygun 122.033 tweet detaylı analize tabi tutulmuştur.
Karma yöntem yaklaşımıyla kurgulanan araştırmada; Doğal Dil İşleme (NLP), ince ayar edilmiş BERT modeli ile duygu analizi, Büyük Dil Modeli (LLM) destekli konu modelleme ve Adlandırılmış Varlık Tanıma (NER) teknikleri kullanılmıştır.
Mekânsal görselleştirme ve analizler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla gerçekleştirilmiştir.
Öne Çıkan Bulgular:
İncelenen 16 yıllık dönemdeki paylaşımlar; toplamda 1,5 milyondan fazla beğeni, 256 binin üzerinde retweet ve 81 binden fazla yanıt alarak yüksek bir dijital etkileşim sergilemiştir.
Mekânsal tweet aktivitesi 2019 yılına kadar yatay bir seyir izlerken, bu tarihten sonra belirgin bir artış göstermiş ve 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerle birlikte en üst seviyeye ulaşmıştır.
En yüksek paylaşım yoğunluğu Beşiktaş, Kadıköy, Fatih, Silivri ve Üsküdar ilçelerinde gözlemlenirken; en düşük aktivite Gaziosmanpaşa, Sultangazi, Sancaktepe, Sultanbeyli ve Çatalca ilçelerinde kaydedilmiştir.
Geliştirilen model ile paylaşımlar sekiz farklı duygu sınıfına ayrılmıştır. Bilgi verici içeriklerin yoğunlukta olduğu "Nötr" sınıfı ilk sırada yer alırken; bunu sırasıyla "Memnuniyetsizlik-Eleştiri", "Korku-Endişe", "Beklenti-İstek", "Beğeni-Takdir-Memnuniyet", "Öfke-Kızgınlık", "Üzüntü" ve "Umutsuzluk" temaları izlemiştir.
Sonuç ve Değerlendirme: Araştırma sonuçları, İstanbul halkı için depremin soyut bir olasılık olmaktan çıkıp kaçınılmaz bir gerçeklik olarak algılandığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, kamuoyunun deprem kaygılarını hafifletmek ve toplumsal dirençliliği artırmak adına karar alıcılara bazı somut öneriler sunulmuştur:
Adil ve yerinde kentsel dönüşüm süreçlerinin ivme kazanması,
Yapı denetim mekanizmalarının sıkılaştırılması,
Toplanma alanlarının korunması ve niteliklerinin artırılması,
Dezenformasyonu önleyecek şeffaf risk iletişim stratejilerinin geliştirilmesi,
Toplumun psikolojik dayanıklılığını destekleyecek çok yönlü adımların atılması.
Araştırmanın bilimsel değerlendirmesine katkı sunan; Prof. Dr. Alpaslan Aliağaoğlu, Prof. Dr. Ferhat Arslan, Dr. Öğr. Üyesi Şevki Danacıoğlu ve Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan Özkan ile araştırmaya sağladığı destekten dolayı TÜBİTAK'a teşekkür ederiz.
Tez bilgisi: Oğlakcı, B. (2026). Afet yönetimine dair kamuoyu algısının muhtemel İstanbul depremi kapsamında incelenmesi: Yapay zekâ teknikleri ve büyük sosyal veriler üzerinden mekânsal bir yaklaşım (Tez No. 1012786) [Doktora tezi, BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ]. Ulusal Tez Merkezi.