Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MISRA PETEK ÜNAL
Danışman: Enis Yakut
Özet:
Değişen teknolojiyle birlikte işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmelerinde dış ticaret kritik bir rol üstlenmektedir. Rekabet gücünü artırmak isteyen işletmeler için internet teknolojilerinden yararlanmak artık bir seçenek değil, zorunluluk haline gelmiştir. Bu nedenle işletmelerin dış ticarette başarı elde edebilmesi, interneti etkin ve verimli şekilde kullanmalarına bağlıdır.
Bu araştırmada, işletmelerin yurt içi ve yurt dışında internet teknolojilerinden yararlanma düzeyleri incelenmiş; ayrıca faaliyet süresi, sektör türü ve uluslararası pazarlara açılma özellikleri gibi kurumsal nitelikleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, işletme yetkinliklerinin internet kullanım düzeyleri üzerindeki etkisini analiz etmek ve internet tabanlı iletişim ile dağıtım verimliliğinin ihracat performansını hangi ölçüde etkilediğini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye’de faaliyet gösteren ve ihracat yapan çeşitli işletmelerin ilgili birimlerinde çalışan 202 katılımcıdan anket yoluyla veri toplanmıştır.
Çalışmadan elde edilen verilerin analizinde öncelikle şirketlerin ve katılımcıların demografik özelliklerini tanımlamak amacıyla yüzde ve frekans analizleri yapılmıştır. Ölçeklerin yapısal geçerliliğini test etmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (EFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) uygulanmıştır. EFA sonuçları, özellikle “İnternet Teknolojilerinin Kullanımı (ITK)” değişkeninin iki alt boyuttan — Dijital Operasyonlar ve Entegrasyon (ITK1) ile Dijital Pazarlama ve Analitik (ITK2) — oluştuğunu göstermiştir. Bu iki alt boyut, CFA aşamasında hiyerarşik bir model (ITK_H) altında doğrulanmıştır.
Değişkenler arası doğrudan ve dolaylı etkileri incelemek amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) kullanılmış; modelin uygunluğu çeşitli uyum indeksleri (χ²/df, CFI, TLI, RMSEA, SRMR vb.) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Ayrıca, modelde sistematik bir yanlılığın olup olmadığını test etmek üzere Zero Constraints Testi ile Ortak Yöntem Yanlılığı (Common Method Bias, CMB) analizi yapılmış ve anlamlı bir yanlılık tespit edilmemiştir. Son olarak, kontrol değişkenlerinin (faaliyet yılı, sektör, ihracat bölgesi, ihracat ülke sayısı, şirket tipi ve eğitim düzeyi) ihracat performansı üzerindeki etkilerini belirlemek için tek yönlü ANOVA (One-Way ANOVA) analizleri gerçekleştirilmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre, firma yetenekleri iletişim ve dağıtım verimliliği üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir ve dolaylı yoldan ihracat performansını etkilemektedir. Bulgular, firma yeteneklerinin dijital iletişim ve internet teknolojileri ile entegre edildiğinde ihracatı dolaylı bir şekilde artırdığını göstermektedir. Bununla birlikte, iletişim verimliliği ve internet teknolojilerinin kullanımı ihracat performansını anlamlı ve pozitif yönde etkilerken, dağıtım verimliliğinin ihracat performansı üzerindeki etkisi anlamlı ancak negatif olarak bulunmuştur. Ayrıca, firmaların karakteristik özellikleri (sektör, faaliyet yılı vb.) ihracat performansı üzerinde kayda değer bir etki yaratmamıştır.