Psöriatik artritli olgularda metabolik sendrom varlığının uyku kalitesi üzerine etkisinin araştırılması


Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Manisa Celal Bayar Üniversitesi, TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET SAİD ŞEN

Danışman: TİMUR PIRILDAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

AMAÇ: Araştırmanın amacı psöriyatik artrit olgularında metabolik sendrom ve uyku kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesidir. GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırma kesitsel bir çalışmadır. Çalışma Manisa Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Romatoloji Polikliniği ve Romatoloji Servisinde yürütülmüştür. Olgulara poliklinik muayenelerinde ya da servis yatışlarında yüz yüze anket uygulanmıştır. Olguların primer doktoru tarafından uygulanan klinik muayene ve ölçümler kaydedilmiştir. Olgulara uygulanacak veri toplama formunda sosyodemografik veriler, hastalıkla ilgili veriler, PUKİ, NCEP ATP III kriterleri yer almaktadır. Toplam 94 Psöriatrik artrit hastası çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmanın sosyodemografik değişkenleri cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim, BKİ'dir. Hastalıkla ilişkili değişkenler hastalık başlangıç yaşı, hastalık süresi, tedavi durumu, Psöriazis bölge şiddet indeksi, PsA alt tipi, üveit varlığı, inflamatuvar barsak hastalığı, daktilit, tırnak tutulumu, CRP ve ESH değerleridir. Çalışmanın bağımlı değişkeni Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi ve indekse ait puanlamalardır. Sayısal değişkenlerin normal dağıldığı bulunduğunda değişkenlerin 2 grupta karşılaştırılmasında student-t testi kullanılmıştır. Normal dağılıma uymayan sürekli değişkenler için 2 grup karşılaştırılmasında Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Nominal değişkenlerin karşılaştırılmasında Ki-kare testi kullanılmıştır, gözlerde 5'ten küçük değerlerin varlığında Fisher'ın kesin testi kullanılmıştır. Analizlerde SPSS 26.0 (IBM Corporation, Armonk, New York, United States) paket programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık seviyesi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 48.3±12.4 olarak belirlenmiştir. Katılımcıların %35.1'i erkek, %64.9'u kadındır. Evlilik durumuna bakıldığında, katılımcıların %87.2'si evli, %8.5'i bekar, %4.3'ü boşanmıştır. Okuma yazma bilmeme oranı %87.2 iken, %23.4'ü üniversite mezunudur. Beden kitle indeksi (BKİ) değerleri 28.6±5.5 olarak ölçülmüştür. Çalışma grubundaki psöriatik artrit olgularının ortalama hastalık başlangıç yaşı 42.4±12.8'dir ve hastalık süresi ortalaması 6.0±5.6'dır. Bu olguların %36.2'si kortikosteroid, %93.6'sı nonsteroid, %5.3'ü hidroksiklorokin, %43.6'sı sulfasalazin, %77.7'si metotreksat, %24.5'i leflunomid kullanmaktadır. Olguların %47.9'u biyolojik tedavi almaktadır. Ortalama ESH değerleri 35.5±22.7, ortama CRP değerleri ise 2.4±8.9'dur. Psöriatik artritli olguların %33'ünde asimetrik oligoartiküler tutulum, %25.5'inde distal interfalengeal tutulum, %2.1'inde artiritis mutilans, %52.1'inde simetrik romatoid artrit benzeri tutulum, %20.2'sinde aksiyel tutulum tespit edilmiştir. Üveit görülme oranı %9.6, inflamatuar bağırsak hastalığı oranı %2.1, daktilit oranı %41.5 ve tırnak tutulumu oranı %78.7 olarak belirlenmiştir. Metabolik sendrom sıklığı %35.1'dir. Metabolik sendromun bileşenlerine bakıldığında, olguların %68.1'inde abdominal obezite, %30.9'unda hipertansiyon, %30.9'unda hipertrigliseridemi, %31.9'unda düşük HDL, %34.0'ında yüksek açık kan şekeri saptanmıştır. Olgulardan kötü uyku kalitesine daha çoğunlukla kadınların sahip olduğu görülmektedir (p=0.014). Olguların metotreksat kullanımı iyi uyku kalitesine sahip olanlarda anlamlı olarak daha fazladır (p=0.005). Metabolik sendromlu olguların olmayanlara göre Pitssburgh uyku bozukluğu puanları anlamlı olarak yüksektir (p=0.045). Metabolik sendromlu olguların olmayanlara göre Pitssburgh alışılmış uyku etkinliği puanları anlamlı olarak yüksektir (p=0.016). SONUÇ: Çalışmamızda, metabolik sendromun bileşenlerinin uyku kalitesi üzerinde doğrudan bir etkisi olmadığı bulunmuştur. Yalnızca Pitssburgh alışılmış uyku etkinliği ve Pitssburgh uyku bozukluğu puanları metabolik sendromlu bireylerde metabolik sendromu olmayan PsA hastalarına göre anlamlı olarak yüksektir. Bu durum psöriatik artirit hastalarında metabolik sendromun uyku kalitesini etkileyebileceğini düşündürmüştür. Bu bulgu, metabolik sendromlu bireylerin uyku düzenlerinin daha yakından incelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Çalışmamızın literatüre katkısı, psöriatik artrit olgularının sadece eklem sağlığı üzerinde değil, aynı zamanda yaşam kalitesi faktörleri arasında önemli bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymasıdır. Bu nedenle, PsA olgularının yönetiminde sadece fiziksel semptomlara odaklanmanın yetersiz olduğu ve komorbiditelerin de dikkate alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. Metabolik sendromun ve uyku sorunlarının olguların yaşam kalitesini etkilediği ve tedavi seçimine etki edebileceği unutulmamalıdır. Sonuç olarak, PsA olgularının kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi ve yönetilmesi için multidisipliner yaklaşımların benimsenmesi gerekmektedir. Bu, hem hastalığın kas-iskelet sistemi belirtilerine hem de olası komorbiditelerine etkili bir şekilde müdahale edilmesini sağlayarak, hastaların yaşam kalitesini ve genel sağlığını olumlu bir şekilde etkileyebilir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Psöriatik Artrit, Metabolik Sendrom, Uyku