İSLÂMÎ FİNANSTA DİJİTAL DÖNÜŞÜM: AKILLI SUKÛK ÖRNEĞİ
II. SALİHLİ-SART PARA KONGRESİ, Manisa, Türkiye, 22 - 23 Eylül 2023, ss.23-24, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Manisa
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.23-24
- Manisa Celal Bayar Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Pandemi dönemi ile birlikte ekonomide genişleyen dijitalleşme, finans kurumlarının dijitalleşmeye uyum sürecini hızlandırmış ve bu bağlamda fintech uygulamalarının, finansal işleyişin bir parçası haline dönüşmesi kaçınılmaz olmuştur. Kâr ve zarar paylaşımı ilkesine dayanan İslâmî finansta, akıllı sözleşme ve blokzincir teknolojisi ile yatırımcı portföyünü genişletebileceği noktasında sağlayacağı kolaylıklar fintech uygulamalarını değerlendirmeye açık konu haline getirmiştir. Yatırımcı ve girişimci arasında risk ve getiri paylaşımının sermaye oranına ve sunulan hizmetlere göre adil bir şekilde yapılmasını amaçlayan İslâmî finans, büyük oranda sözleşmelere dayalı olduğu için akıllı sözleşmelerin kullanım alanının geniş olabileceği dikkate alınmaktadır. Akıllı sözleşme ve blokzincir uygulamaları bir projenin en başından itibaren sermaye sahibi ve girişimci arasında doğrudan bağlantı kurarak katılım bankalarının işleyişini daha şeffaf hale dönüştürebileceği varsayılmaktadır. Genelde İslâmî finansal kurumlarının en çok eleştiri aldığı noktanın likidite riskini aza indirmek için murâbaha sözleşmesine ağırlık vermesi ve risk paylaşımını içeren sözleşmelerin daha az uygulama alanına sahip olmasıdır. Çünkü kâr ve zarar ortaklığının İslâmî ilkelere uygun bir şekilde uygulanabilmesi için daha şeffaf ve güvenilir bir ortama ihtiyaç, bu araçların etkin kullanılmasını engelleyebilmektedir. Akıllı sözleşme ve blokzincir uygulamalarının şeffaf, güvenilir ve denetlenebilir yapısı ile kâr ve zarar ortaklığına dayalı sözleşmelerin uygulama alanını genişletebileceği varsayılmaktadır. Diğer taraftan akıllı sözleşme ve blokzincir uygulamaları bağlamında İslâmî finansın diğer finansal kurumlara göre avantajı ise yatırımcı ile sermaye sahibini bir araya getiren finansal araçların zenginliğidir. Bu finansal araçlardan birisi ise sukûktur. Akıllı sözleşme tabanlı sukûk, bireysel, kurumsal veya finansal olabilen yatırımcılara daha geniş erişim sağlayabilme noktasında bir gelecek vaat ettiği söylenebilir. Akıllı sözleşmeler, sukûk sertifikalarının dijitalleşmesini ve temel olarak blokzincir teknoloji ile ödenmesini sağlayacaktır. Bu sözleşmelerin mudârebe, müşâreke, icâre, murâbaha, istisnâ’ temelli sukûk türleri için uygulanabileceği düşünülmektedir. Bu gün için uygulama alanı bulanın daha çok start-up projelerin desteklenmesi açısından akıllı mudârebe sukûk olduğu görülmektedir. Akıllı istisnâ’ sukûkun da uygulama alanının açık olduğu belirtilmektedir. Bununla ilgili prototipler oluşturulmaya başlandığı görülmektedir. Endonezya’daki Blossom finansal kurumun akıllı sukûk ihracı denemesi ve aynı şekilde Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Al Hilal Bank’ın blockchain sukûk ihracı denemeleri bu alandaki ilk örneklerden sayılmaktadır. Fakat kripto paranın meşruiyeti ile ilgili tartışmaların devam etmesi, akıllı sözleşmelere yönelik hukuki düzenlemelerin bulunmaması ve bu teknolojinin çok yeni olması ile bu bağlamda blockchain okur yazarlığının çok sınırlı ve bu alanda çalışan bilişim hukukçularının azlığı bu teknolojinin bu alanda yavaş ilerlemesini getirmektedir. Bu çalışma bu anlamda pandemi ile hepimizin artık tanışık olduğu ve bizzat uygulamalar ile dijital okuryazarlığın arttığı bir dönemde dijital finansa tanışıklığın da artması ile blokzincir teknolojisinin daha hızlı gelişeceği noktasından hareketle İslâmî finanstaki dijital dönüşümün akıllı sukûk bağlamında bir değerlendirmesini içermektedir. Bu çalışmada bu anlamda akıllı sukûk ile yapılan proje örneklerinden hareketle ve bu alanda yazılan akademik çalışmalar bağlamında akıllı sukûkun, İslâmî finansa getirileri ve uygulama sahası üzerinde durularak İslâmî finansal ilkelere uyumu ele alınacaktır.