Optik Türbülans Jeneratörü ile Doğu Anadolu Gözlemevi Atmosferik Koşullarının Laboratuvar Ortamında Karakterizasyonu


Aksoy F.

Ulusal Astronomi Kongresi 2026, Erzurum, Türkiye, 24 - 28 Ağustos 2026, ss.1, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Erzurum
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1
  • Manisa Celal Bayar Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Amaç:

Atmosferik türbülans yer tabanlı teleskoplar için, görüntü kalitesini doğrudan etkileyen kritik bir parametredir. Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) Yerleşkesi’ndeki DAG400 Teleskobu, hem aktif hem de adaptif optik sistemlerine sahip +4m sınıfı büyük çaplı bir teleskoptur. Teleskop ve ilgili sistemlerin kurulum, kalibrasyon ve performans değerlendirme süreçlerinde yerleşke atmosferinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, DAG Yerleşkesi’nin atmosferik koşullarını laboratuvar ortamında taklit edebilen bir Optik Türbülans Jeneratörü (OTJ) kullanılarak karakterize etmek; böylece özellikle adaptif optik sistemlerin kalibrasyonuna ve alet performans değerlendirmelerine katkı sağlayacak atmosferik türbülans parametrelerini belirlemektir.

Yöntem:

Türkiye Ulusal Gözlemevleri Merkez Binası’nda bulunan optik laboratuvarında, alüminyum gövdeli, borosilikat cam pencereli ve karşılıklı yerleştirilmiş DC fanlı bir OTJ kurulumu gerçekleştirilmiştir. Sistem, 30 - 60°C sıcaklık aralığında ve 0,1 - 0,6 A fan akım değerlerinde kontrollü türbülans ortamı oluşturacak şekilde tasarlanmıştır. Sıcaklık ölçümleri Pt100 termokupl ve Arduino tabanlı bir veri kayıt sistemiyle, hız ölçümleri ise anemometrelerle gerçekleştirilmiştir. 635 nm dalga boyundaki kolime lazer ışığı OTJ'den geçirilerek Shack - Hartmann Dalgacephesi Algılayıcısına (WFS) iletilmiş; elde edilen dalgacephesi verileri üzerinden geliş açısı yöntemiyle CN² ve r₀ parametreleri hesaplanmıştır. OTJ içerisindeki akış ve sıcaklık davranışları, kutunun üç boyutlu geometrisi detaylı tanımlanarak ANSYS Fluent ve COMSOL Multiphysics yazılımlarıyla da simüle edilmiştir.

Sonuç:

OTJ'de ölçülen r₀ değerleri, sıcaklık arttıkça azalma eğilimi göstermiş; en yüksek ortalama r₀ değeri 30°C'de 18,13 mm, en düşük ise 60°C'de 1,66 mm olarak belirlenmiştir. CN² ile r₀ arasında doğrusal olmayan ters orantılı bir ilişki gözlemlenmiş; fan akımları arasındaki fark büyüdükçe türbülans gücünün arttığı görülmüştür. ANSYS ve COMSOL simülasyonları, hava akışının çıkış noktalarında maksimum hıza ulaştığını ve kutu içinde düşük, kararsız bir dağılım sergilediğini ortaya koymuş; bu durum deneysel ölçümlerle tutarlılık göstermiştir. DAG Yerleşkesi’nde MASS - DIMM ve TPS ile alınan atmosferik görüş verileri ile OTJ sonuçları regresyon analizi yoluyla ilişkilendirilmiş ve ortak bir karşılaştırma ilk kez bu çalışmada gerçekleştirilmiştir. Gözlemlenen farklılıkların, ölçümlerde kullanılan dalgaboylarının farklılığından (~550 nm'ye karşın 635 nm) ve laboratuvar ortamında oluşturulan türbülansın gerçek atmosferle kıyaslandığında çok küçük bir alanla sınırlı kalmasından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Elde edilen bulgular, OTJ'nin adaptif optik sistemlerin kalibrasyonu ve teleskop performans değerlendirmesi için geçerli yapay türbülans koşulları üretme kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir.