Optik Türbülans Jeneratörü ile Doğu Anadolu Gözlemevi Atmosferik Koşullarının Laboratuvar Ortamında Karakterizasyonu
Ulusal Astronomi Kongresi 2026, Erzurum, Türkiye, 24 - 28 Ağustos 2026, ss.1, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Erzurum
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.1
- Manisa Celal Bayar Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Amaç:
Atmosferik türbülans yer tabanlı teleskoplar
için, görüntü kalitesini doğrudan etkileyen kritik bir parametredir. Doğu
Anadolu Gözlemevi (DAG) Yerleşkesi’ndeki DAG400 Teleskobu, hem aktif hem de
adaptif optik sistemlerine sahip +4m sınıfı büyük çaplı bir teleskoptur.
Teleskop ve ilgili sistemlerin kurulum, kalibrasyon ve performans değerlendirme
süreçlerinde yerleşke atmosferinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın
amacı, DAG Yerleşkesi’nin atmosferik koşullarını laboratuvar ortamında taklit
edebilen bir Optik Türbülans Jeneratörü (OTJ) kullanılarak karakterize etmek;
böylece özellikle adaptif optik sistemlerin kalibrasyonuna ve alet performans
değerlendirmelerine katkı sağlayacak atmosferik türbülans parametrelerini
belirlemektir.
Yöntem:
Türkiye Ulusal Gözlemevleri Merkez Binası’nda
bulunan optik laboratuvarında, alüminyum gövdeli, borosilikat cam pencereli ve
karşılıklı yerleştirilmiş DC fanlı bir OTJ kurulumu gerçekleştirilmiştir.
Sistem, 30 - 60°C sıcaklık aralığında ve 0,1 - 0,6 A fan akım değerlerinde
kontrollü türbülans ortamı oluşturacak şekilde tasarlanmıştır. Sıcaklık
ölçümleri Pt100 termokupl ve Arduino tabanlı bir veri kayıt sistemiyle, hız
ölçümleri ise anemometrelerle gerçekleştirilmiştir. 635 nm dalga boyundaki kolime
lazer ışığı OTJ'den geçirilerek Shack - Hartmann Dalgacephesi Algılayıcısına
(WFS) iletilmiş; elde edilen dalgacephesi verileri üzerinden geliş açısı
yöntemiyle CN² ve r₀ parametreleri hesaplanmıştır. OTJ içerisindeki akış ve
sıcaklık davranışları, kutunun üç boyutlu geometrisi detaylı tanımlanarak ANSYS
Fluent ve COMSOL Multiphysics yazılımlarıyla da simüle edilmiştir.
Sonuç:
OTJ'de ölçülen r₀ değerleri, sıcaklık arttıkça
azalma eğilimi göstermiş; en yüksek ortalama r₀ değeri 30°C'de 18,13 mm, en
düşük ise 60°C'de 1,66 mm olarak belirlenmiştir. CN² ile r₀ arasında doğrusal
olmayan ters orantılı bir ilişki gözlemlenmiş; fan akımları arasındaki fark
büyüdükçe türbülans gücünün arttığı görülmüştür. ANSYS ve COMSOL
simülasyonları, hava akışının çıkış noktalarında maksimum hıza ulaştığını ve
kutu içinde düşük, kararsız bir dağılım sergilediğini ortaya koymuş; bu durum
deneysel ölçümlerle tutarlılık göstermiştir. DAG Yerleşkesi’nde MASS - DIMM ve
TPS ile alınan atmosferik görüş verileri ile OTJ sonuçları regresyon analizi
yoluyla ilişkilendirilmiş ve ortak bir karşılaştırma ilk kez bu çalışmada
gerçekleştirilmiştir. Gözlemlenen farklılıkların, ölçümlerde kullanılan
dalgaboylarının farklılığından (~550 nm'ye karşın 635 nm) ve laboratuvar
ortamında oluşturulan türbülansın gerçek atmosferle kıyaslandığında çok küçük
bir alanla sınırlı kalmasından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Elde edilen
bulgular, OTJ'nin adaptif optik sistemlerin kalibrasyonu ve teleskop performans
değerlendirmesi için geçerli yapay türbülans koşulları üretme kapasitesine
sahip olduğunu göstermektedir.