SEEKING A BALANCE BETWEEN THE CHILD'S WILL AND THE BEST INTERESTS: HIDANAH INSTITUTION AND RIGHT OF CUSTODIANSHIP


Creative Commons License

Şahin N. Z.

4.Uluslararası Multidisipliner Çocuk Çalışmaları Kongresi, İstanbul, Türkiye, 23 - 25 Nisan 2023, ss.118-125, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.118-125
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • Manisa Celal Bayar Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Kur’an’ın ifadesi ile “insanoğlu zayıf yaratılmıştır.” Özellikle insanın belli bir yaş dönemine gelinceye kadar bakıma ve gözetime ihtiyacı vardır. Bu nedenle anne baba ayrıldıktan sonra çocuğun velayetinin kime ait olacağı, hukukun belirlemesi gereken bir konu olmuştur. İslam hukuku da çocuğun velayet hakkını, yaş dönemlerine göre ortaya çıkabilecek ihtiyaçları bağlamında belirlemeye çalışmıştır. Bu konuda İslam hukukunda geniş bir literatürün oluştuğu söylenebilir. Velayeti belirlemede alınacak ölçülerde velayetin, çocuğun hangi yaş dönemlerini kapsayacağı önemlidir. Çünkü çocuk büyüdükçe fiziksel, ruhsal ve sosyal ihtiyaçları farklılaştığı için çocuğun üstün faydasının ne olduğuna dair kıstas ve ölçütlerin de değişmesi gerekmektedir. Bu nedenle İslam hukukçuları çocuğun eda ehliyetinin bulunmadığı veya nakıs bulunduğu veya tam eda ehliyetine sahip olduğu dönemler ile ilgili çocuğun üstün yararını belirlemede temel alınan ilkelerin değişeceğinden hareket etmişlerdir. Bu nedenle İslam hukukçularının çocuğun üstün faydasını dikkate alarak velayetini belirleme ile çocuğun akıl ve irade gücünü dikkate alarak velisini seçimini kendisine bırakılması arasında bir denge arayışı içinde oldukları söylenebilir. Konuyu bu bağlamda ele alan bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çocuğun üstün yararı temel alınarak velayetinin belirlenmesi üzerinde durulacaktır. Bu dönemde çocuk kendisi adına kendi faydasını düşünerek tasarrufta bulunacak, şefkatle onu sarıp sarmalayacak bir ele ihtiyaç duyduğu için hidâne şeklinde tanımlanan bir kurum içinde çocuğun üstün yararının ne olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Konu bu bölümde klasik kaynaklar bağlamında çocuğun üstün yararını gözeterek oluşturulan genel ilkeler doğrultusunda ele alınarak değerlendirilecektir. Çocuğun biyolojik gelişimi ile birlikte ruhsal ve sosyal ihtiyaçları değişeceği için velayeti ile ilgili çocuğun üstün yararı gözetilerek tekrar bir değerlendirmeye ihtiyaç ortaya çıkacaktır. Öncelikle çocuk kendisi için iyiyi kötüyü ayırt edebilecek temyiz gücüne sahip olacaktır. İslam hukukçuları çocuğun maslahatı için çocuğun kendi yararını içeren iradesinin de dikkate alınması görüşündedir. Bu bağlamda ikinci bölümde velayette çocuğun kendi velisini seçimine verilen öncelik ve bu bağlamda oluşan içtihatlara genel olarak değinilecektir. İslam hukukçuları çocuğun bağımsız bir birey olma noktasındaki akli gelişimini de dikkate alarak çocuğa kendi maslahatına göre velisini tercih etme hakkı vermiştir. Bu nedenle velayetinin çocuğun kendi seçimine bırakıldığı dönem ilgili bazı içtihatlar temyizi, bazı içtihatlar ise akıl ve buluğa ulaşma şartını getirmişlerdir. İçtihatlar dan bir kısmı da bazı velayet haklarının çocuğun maslahatına dayalı olarak rüştünü elde edinceye kadar devr edilemeyeceği yönündedir. Bu çalışma bu anlamda çocuğun velayeti ile ilgili en iyi faydanın ne olabileceğine dair değerlendirmelere İslam Hukukunun bu konuyu ele alırken temel aldığı ölçütler bağlamında bir katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.