Akademik Veri Yönetim Sistemi
Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, sa.51, ss.810-844, 2025 (TRDizin)
Profesyonellik; bilim, sanat ve felsefe dünyasında farklı içerik ve bağlamları dolayısıyla bugün bütüncül bir anlayışla tanımlanması güç olan kavramlardan biri olarak değerlendirilse de klâsik Türk müziği özelinde çoğunlukla maddi kazanca ve meslekleşmeye endeksli bir çerçeve içinde yorumlanmaktadır. Çalgılı kıraathane ve gazinoların varlık göstermeye başladığı 19. yüzyılın ikinci yarısı içinde, müzisyenliğin de meslekî düzeyde geçerlilik kazanmaya başlaması, Osmanlı müzik dünyasında bir profesyonel müzisyen tipolojisini gündeme getirmiştir. Gazino ve kıraathane müzisyenliğinden başta olmak üzere zaman içinde; taş plâk sanatçılığından radyo icracılığına, sinema ve dublaj sanatçılığından talk show programcılığına ve nihayet internet çağı uygulamalarına uzanan bu “profesyonel” müzisyenlik anlayışının giderek çok daha geniş bir alana yayıldığı dikkati çekmektedir. Dolayısıyla Türk müziğinde hem yeni arz-talep dengeleri, hem de estetik açıdan yeni standartların geliştirildiğine işaret eden bu alternatif ve çok yönlü “sanat düzeni”nin profesyonelliğe alan açan kazanç örüntüleri ekseninde araştırılması, icracılığa farklı bir çerçeveden bakma olanağı sağlayacak veriler içermektedir. Söz konusu süreçlerin tarihsel bir panoramasını çizerek elde edilen verilerin gelişim seyirlerini inceleme ve karşılaştırma amacı güden bu çalışma, aynı zamanda Osmanlı asırlarından günümüze kadar müzikte üstatlıktan profesyonelliğe evrilen süreci “müzisyenlik mesleği” özelinde mercek altına almayı hedeflemektedir. Çalışmanın şekillendirilmesinde nitel araştırma yöntemi, belgesel tarama modeli ve doküman analizinden faydalanılmıştır.
Although professionalism is a concept that remains difficult to define in a holistic manner due to its diverse meanings across science, art, and philosophy, within the context of Classical Turkish Music it has largely been interpreted through a framework centered on material income and occupational institutionalization. Beginning in the second half of the nineteenth century, with the emergence of instrumental coffeehouses and gazinos, musicianship gradually acquired professional legitimacy, giving rise to a distinct professional musician typology within the Ottoman musical sphere. Initially rooted in gazino and coffeehouse performance, this understanding later expanded to include gramophone recording artists, radio performers, cinema and dubbing artists, talk show presenters, and, eventually, digital-age practices. This expansion reflects the formation of new supply–demand relations and evolving aesthetic standards in Turkish music. Examining this alternative and multifaceted artistic order through income-based structures that enable professionalism offers a novel perspective on performance practice. By outlining a historical panorama of these developments, this study aims to analyze and compare their trajectories, while also examining the transformation from mastery to professionalism in music through the lens of musicianship as a profession. The study employs a qualitative research approach based on document review and documentary analysis.