Fizyolojik Dayanıklılık "Dayanıklılığın Üst Sınırlarını Anlamak"
7th International Congress on Athletic Performance and Health in Sports (ICAPHS 2026), İstanbul, Türkiye, 27 - 30 Ağustos 2026, ss.2-4, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.2-4
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Manisa Celal Bayar Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Maraton performansına dair bilimsel anlayış klasik ü. fakt.rlü modelin .tesine ge.miştir. Tarihsel
olarak maraton temposu, VO2maks, koşu ekonomisi ve laktat eşiğinin .arpımı olarak modellenmişti
(Joyner, 1991)ama bu model sporcuların ger.ekte ulaştığından tutarlı bi.imde daha hızlı süreler
.ng.rüyordu.
Nike Breaking2 projesinin ardından Andrew Jones (2024) tarafından formülleştirilen eksik par.a
"fizyolojik dayanıklılık": bu ü. bileşenin maraton boyunca ne kadar bozulduğu psikolojik
dayanıklılıktan ayrı bir kavram olarak karşımıza .ıkmaktadır. Laboratuvar testleri, maraton temposunda
iki saatlik koşunun ardından VO2maks'ın düştüğünü (~%7) ama bu kaybın büyük .l.üde laktat eşiğinin
üzerindeki sürdürülemez üst kısımdan geldiğini, dolayısıyla sürdürülebilir aerobik gücün neredeyse
etkilenmediğini g.stermektedir. Laktat eşiği (VO2maks'ın yüzdesi olarak) neredeyse hi. değişmediği
tespit edilmiş olup, hız kaybının asıl nedeni, ortalama olarak birka. puan k.tüleşen ve bireyler arasında
büyük farklılık g.steren, bu farklılığın da dayanıklılığın en iyi g.stergesi olabileceği koşu ekonomisi
olduğunu işaret etmektedir.
Koşu ekonomisindeki bozulma ü. mekanizma ile a.ıklanmaktadır. Bunlar; kas hasarı (.zellikle inişli
koşularda), glikojen tükenmesi ve merkezi yorgunluktur. Dolayısıyla maraton antrenmanı "d.rt
bileşenli" bir .er.eveyi izlemesi gerekmektedir. VO2maks, kan hacmi ve kalp debisine bağlı olarak ağır
alan antrenmanları ve HIIT ile gelişirken bu kazanımlar uzun d.nemli gelişim yaklaşımında erken
d.neminde inşa edilmesi en doğrusu olacaktır. Diğer taraftan koşu ekonomisi, yıllar süren yarışa .zgü
pace antrenmanlarıyla ger.ekleştirilen kilometrelerle gelişen bir beceridir. Laktat eşiği mitokondri
yoğunluğu ve kapasitesi, kılcal damarlanma, laktat taşınması gibi periferik fakt.rlere bağlıdır.
Fizyolojik dayanıklılık ise .zellikle maraton temposunun yüksek yüzdelerinde yapılan uzun koşular
gerektirir ve gelişimini sağlayan en .nemli antrenman modelidir. Bu konuşmada antrenmanların
metodolojik olarak nasıl sıralanacağına ve Fizyolojik dayanıklılığın bir antrenman d.ngüsü boyunca
aşırı sakatlık riski oluşturmadan nasıl kademeli olarak inşa edilebileceğine dair pratik .neriler
i.ermektedir.
Anahtar Kelimeler: Dayanıklılık, VO2maks, Fizyoloji