Akademik Veri Yönetim Sistemi
Turkuaz Kongre Organizasyonu Fuarcılık Yayıncılık Eğitim Turizm ve Ticaret Limited Şirketi, Manisa, 2022
18.
Yüzyılın ortalarından itibaren çağdaşlarıyla birlikte Osmanlı topraklarında
siyasi ve ticari imtiyazlara kavuşmak için çaba gösteren Prusya Krallığı, Osmanlı
Devleti sınırlarında bulunan vatandaşlarının en başta can ve mal güvenliği ile birlikte
siyasi çıkarlarını da korumayı temel prensip edinmişti. Bu amaçla
görevlendirilen konsoloslar, merkez ve taşradaki muhitlerde, liman ve
iskelelerdeki Osmanlı memurlarının keyfi uygulamalarına karşı görevlerini
yürütmüşlerdi.
Bu
Yüzyılda kayda değer adımlarla başlayan Osmanlı-Prusya münasebetleri 1761
tarihli ticaret antlaşması ve 1790 tarihli ittifak antlaşmasıyla resmi boyut
kazandı. Bu bağlamda 1761 yılında, Prusya Elçisi Kont Carl E. Rexin ile Osmanlı
Sadrazamı Koca Ragıp Paşa arasında İstanbul’da ilk Dostluk ve Ticaret Antlaşması imzalandı.
1761
tarihli Dostluk ve Ticaret Antlaşması uzun bir aradan sonra, Sultan Abdülmecid
döneminde 22 Ekim 1840 tarihinde güncellendi. 20 Mart 1862 ve 27 Eylül 1862
tarihli antlaşmalar ile de Osmanlı-Prusya ticari münasebetleri gelişerek devam etti.
Tüm bu antlaşmalardan daha kapsamlı olarak parafe edilen 27 Eylül 1890 Ticaret Antlaşması
Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman ticari etkinliğini mutlak hale getirmiş ve Almanya’yı
diğer devletlerden bir adım öne taşımıştı.
Siyasi
ve mali açıdan 19. yüzyılın ilk yarısından itibaren Osmanlı Devleti bir
taraftan Avrupalı devletlerin topraklarını parçalama çabalarına karşı göğüs
gererken, Prusya Devleti de Avrupa’da, Fransa ve Avusturya gibi komşularının
cenderesinden kaçış çabalarını hızlandırmıştı. Bu durum 1862’de Prusya’nın ilk
başbakanı Bismark’ın çabalarıyla Alman birliğini sağlama başarısına ulaşması
ile neticelendi. İki devletin birçok açıdan ortak bir kadere sahip olduklarını
söylemek abartılı olmaz.
Bu
çalışmada, Sultan II. Mahmut döneminin başladığı 4 Cemâziyelâhir 1223 (28 Temmuz 1808) tarihinden, 18 Ocak 1871 tarihinde I. Wilhelm'in,
Alman İmparatorluk tacını törenle giyerek Alman
Ulusal Birliği’ni resmen kurmasına kadar geçen zaman dilimindeki
Osmanlı-Prusya münasebetlerinin siyasi ve askeri seyri işlenmiştir. Ayrıca
Avrupa ve Osmanlı tarihini yakından ilgilendiren 18. ve 19. Yüzyıllarda siyasi,
askeri, sosyal ve ekonomik devrimlere de değinilmiştir.