Afet Yönetimine Dair Kamuoyu Algısının Muhtemel İstanbul Depremi Kapsamında İncelenmesi: Yapay Zekâ Teknikleri ve Büyük Sosyal Veriler Üzerinden Mekânsal Bir Yaklaşım
Tez Türü: Bütünleşik Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Balıkesir Üniversitesi, Social Sciences, Geography, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Alper Uzun
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu araştırma, muhtemel büyük İstanbul (Marmara) depremi özelinde afet yönetimine dair kamuoyu algısını, X (eski adıyla Twitter) platformundan elde edilen büyük sosyal veriler ve yapay zekâ teknikleri aracılığıyla mekânsal boyutta (İstanbul) incelemektedir. Araştırma kapsamında 2009-2025 yılları arasını kapsayan 775.940 tweet toplanmış, veri temizleme, metin sınıflandırma ve konum çıkarımı işlemleri sonucunda araştırma odağına uygun 122.033 tweet analiz edilmiştir. Karma yöntem yaklaşımı üzerine tasarlanan araştırmada; verilerin işlenmesi ve anlamlandırılmasında Doğal Dil İşleme (NLP), ince ayar yapılmış BERT modeli ile duygu analizi, LLM destekli konu modelleme ve Adlandırılmış Varlık Tanıma (NER) teknikleri kullanılmıştır. Mekânsal görselleştirmeler ArcGIS Pro ile hazırlanmıştır. 2009-2025 dönemi mekânsal tweet aktivitesi 2019 yılına kadar düşük seyrederken bu tarihten itibaren belirgin şekilde artmış; 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerle birlikte zirveye ulaşmıştır. Bu dönemdeki paylaşımlar 1,5 milyondan fazla beğeni, 256 bini aşkın retweet ve 81 binin üzerinde yanıt almıştır. En yüksek tweet aktivitesi Beşiktaş, Kadıköy, Fatih, Silivri ve Üsküdar ilçelerinden gerçekleşmiştir. En az tweet aktivitesi ise Gaziosmanpaşa, Sultangazi, Sancaktepe, Sultanbeyli ve Çatalca’dan ilçelerinden gerçekleşmiştir. Uygulanan duygu analizi sonucunda tweetler sekiz farklı duygu sınıfına ayrılmıştır. Bilgilendirici tweetlerin ağırlıkta olduğu "Nötr" sınıfı en büyük payı alırken; bunu sırasıyla “Memnuniyetsizlik-Eleştiri”, "Korku-Endişe”, “Beklentiİstek”, “Beğeni-Takdir-Memnuniyet”, “Öfke-Kızgınlık”, “Üzüntü” ve “Umutsuzluk” izlemiştir. Elde edilen konu modelleme bulgularına göre kamuoyu; kentsel dönüşümün rant odaklı ilerlemesinden, imar barışından, Kanal İstanbul Projesinden, toplanma alanlarının yetersizliğinden ve olası sarsıntılarda iletişim altyapısının (GSM operatörleri) çökmesinden derin endişe ve memnuniyetsizlik duymaktadır. Ayrıca, 1999 Marmara depreminin bıraktığı travmatik hafıza ve toplanan deprem vergilerinin akıbetine dair şeffaflık talepleri dikkat çekmektedir. Umutsuzluk sınıfındaki tweetler operasyonel güvensizliği ve kaderci bir kabullenişi yansıtmaktadır. Araştırmanın sonucunda, kamuoyunun artan kaygılarını gidermek üzere adil ve yerinde kentsel dönüşüm süreçlerinin hızlandırılması, yapı denetimlerinin artırılması, imar barışı kapsamındaki yapı kayıtlarının doğrudan risk envanterine dönüştürülmesi; deprem vergilerinde şeffaflık sağlanması ve toplumdaki bilgi kirliliğini önleyecek risk iletişim stratejilerinin geliştirilmesi ve diğer somut politika önerileri sunulmuştur. İstanbul halkı depremi soyut bir olasılık olarak değil, kaçınılmaz bir gerçeklik olarak algılamaktadır. Ancak ulaşılan sonuçlar bu riskin yönetim sürecinde siyasi ve kurumsal aktörlere olan güvenin ciddi biçimde aşındığını göstermektedir. Bu güven açığının kapatılması, deprem riskine karşı her türlü hazırlığın ön koşulu olarak değerlendirilebilir.