Suriye'den gelen göçmenlerde tütün kullanım sıklığı ve seyri üzerine karma bir araştırma: Manisa ili örneği
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Madde Bağımlılığı, Türkiye
Tez Danışmanı: Görkem Yararbaş, Derya Kaylı
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, Suriye'den gelen göçmenlerin tütün ürünü kullanım sıklığı ve nikotin bağımlılık düzeyleri ile bunlarla ilişkili sosyodemografik faktörleri ortaya koymak, göç sürecinin tütün kullanım alışkanlıklarını nasıl değiştirdiğini ve bu değişimi etkileyen faktörleri, kültürel yapıları ile tütün ürünleri kullanım alışkanlıkları arasındaki ilişkiyi açıklamaktır. Yöntem: Araştırmada karma yöntem araştırması türlerinden sıralı açıklayıcı desen kullanılmıştır. Araştırmanın ilk kısmı olan nicel çalışmaya Manisa'da yaşayan Suriye'den göç eden 18 yaş ve üzeri 402 katılımcı, ikinci kısmı olan nitel çalışmaya ise nicel çalışmada nikotin bağımlılık düzeyi orta ve üstü çıkan 29 katılımcı dahil edilmiştir. Nicel araştırmada kullanılan anket formunda, literatür taranarak oluşturulmuş sosyodemografik bilgi formu, Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FNBT) ve Sigara Bırakmaya Hazıroluşluk Puan Ortalaması sorusu kullanılmıştır. Nitel araştırmada, literatür desteğiyle oluşturulmuş yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler Suriyeli Arapça tercümanlar eşliğinde toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde, Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (Anova), korelasyon analizi ve ki-kare testi analizleri; nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %51.5'i sigara, %46.3'ü nargile kullanmaktadır. Suriyeli göçmenlerin sigaraya başlama yaş ortalaması 18, nargileye başlama yaş ortalaması ise 20'dir. Katılımcıların sigara kullanma durumlarıyla cinsiyet, yaş, eğitim durumu, çalışma durumu ve pasif içiciliğe maruziyet değişenkenleri ilişkilidir. Katılımcıların FNBT puan ortalamalarının 4.42±2.64 olduğu, %14'ünün orta, %26'sının yüksek ve %12'sinin çok yüksek düzeyde nikotin bağımlılıklarının olduğu tespit edilmiştir. Sigara kullanmaya başlama yaşı düştükçe ve çocuk sayısı arttıkça katılımcıların nikotin bağımlılık düzeylerinin arttığı, ayrıca pasif içiciliğe maruz kalanlar ile ailesinde tütün ürünü kullanımı bulunanların nikotin bağımlılık düzeyinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Katılımcıların nargile kullanım durumlarıyla cinsiyet, yaş, çalışma durumu, medeni durum, çocuk sayısı ve beraber yaşanılan kişiler değişkenleri ilişkilidir. Sigara kullanan katılımcıların %32'si sigara kullanımına Türkiye'de başlamıştır ve Suriye'deyken de sigara kullanan katılımcıların %65'i Türkiye'ye göç ettikten sonra daha çok miktarda sigara kullandığını belirtmektedir. Göç sonrası sigara kullanım oranlarının artışıyla nargile kullanım oranlarındaki artış ilişkili bulunmuştur. Yapılan nitel görüşmelerde katılımcılar tarafından sigaranın ilk kullanımı çevre etkisi ve ikram, keyif, merak ve özenme ile sağlık sorunları nedenleriyle ilişkilendirilmiştir. Göç sonrası katılımcıların sigara kullanım nedenlerinin değiştiği, yaşam koşullarının zorluğu ve savaşın etkisi, psikolojik etkiler, maddi zorluklar, can sıkıntısı ve yalnızlık ile gelecek kaygısı faktörlerinin ön plana çıktığı görülmektedir. Ayrıca göç sonrasında sigara kullanım alışkanlıklarında da değişiklikler olduğu görülmektedir. Sigara ve nargile kullanımında kültürel açıdan cinsiyet farklılıklarının, cinsiyete göre mekansal farklılıkların, yaşa bağlı farklılıkların ön plana çıktığı, pasif maruziyetin normalleştirildiği, dini açıdan değerlendirme yapıldığı görülmektedir. Bu örüntüler bölgesel olarak değişebilmekte ve farklılaşabilmektedir. Sağlık problemleri, maddi durumlar ve çocuklarını düşünme faktörleri Suriyeli göçmenlerin sigara kullanımını bırakma motivasyonlarını oluşturmaktadır. Sonuç: Sonuç olarak tütün bağımlılığı ile mücadele kapsamında göçmen ve mülteciler için eğitim programları, koruyucu ve önleyici tedbirler, bırakma programları oluşturulurken Suriyeli göçmenlerin yaşadıkları göç deneyimi, tütün kullananların sosyodemografik özellikleri, kültürel açıdan tütün kullanım örüntüleri ve bırakma motivasyonları göz önünde bulundurulmasının önemli olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler; Tütün kullanım bozukluğu, göç ve göçmenler, kültür