Lomber disk hernili hastalarda fonksiyonel yetersizlik ve yaşam kalitesinin ameliyata karar verme sürecine etkisi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Manisa Celal Bayar Üniversitesi, SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, CERRAHİ HASTALIKLAR HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HESNA YAĞMUR ÇIKRIKÇIOĞLU

Danışman: EMEL YILMAZ

Özet:

ÖZET Lomber disk hernili hastalarda fonksiyonel yetersizlik ve yaşam kalitesinin ameliyata karar verme sürecine etkisi Amaç: Bu araştırma; lomber disk hernili hastalarda fonksiyonel yetersizlik ve yaşam kalitesinin ameliyata karar verme sürecine etkisinin belirlenmesi amacı ile tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlanmış ve uygulanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın örneklemini 01 Temmuz 2013- 31 Ocak 2014 tarihleri arasında Manisa Merkez Efendi Devlet Hastanesi Nöroşirurji polikliniğine lomber disk hernisi tanısı ile başvuran, muayene sonucunda ameliyat önerilen ve sınırlamalara uygun olarak seçilen 239 hasta oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak hastaları tanıtıcı kişisel bilgi formu, cerrahi inanış- tutum indeksi, Visual Analog Skala (VAS), Oswestry Bel Ağrısı Ölçeği (OBAÖ), Roland-Morris Fonksiyonel Değerlendirme Formu (RMFDF) ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verileri etik kurul onayı ve hastalardan sözel onam alındıktan sonra yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Anket formları ortalama 20-25 dk. sürede doldurulmuştur. Araştırma verileri toplandıktan 6 hafta sonra hasta telefon ile aranarak ameliyat kararı verip vermediği ve şu andaki sağlık durumu sorgulanmış ve hastaların verdikleri cevap araştırmacı tarafından kaydedilmiştir. Verilerin analizi SPSS 15.0 paket programında yapılmıştır. Verilerin normal dağılım gösterip göstermedikleri Kolmogorov Smirnov testi ile incelenmiştir. Değişkenlerin normal dağılmadıkları belirlenmiş ve analizlerde non parametrik testlerden yararlanılmıştır. Sürekli değişkenlere ait tanımlayıcı istatistiklerde ortalama (minimum-maksimum) ve standart sapma, kategorik verilere ait tanımlayıcı istatistiklerde ise sayı ve yüzde kullanılmıştır. Çözümleyici bulgularda iki grubun karşılaştırılması; tek değişkenli analizlerden Mann Whitney U ve Ki kare testi ile yapılmıştır. Çok değişkenli çözümleyici modelde ameliyata karar verme ve ameliyat olma için logistik regresyon modeli oluşturulmuştur. Bu modellerde tek değişkenli analizlerde anlamlı bulunan değişkenler model içerisinde sınanmıştır. Elde edilen bulgular olasılıklar oranı (%95 güven aralığı) şeklinde verilmiştir. Sonuçlar %95'lik güven aralığında ve anlamlılık p<0.05 düzeyinde değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalaması 48.20±13.71 yıldır. Araştırma grubunun %57.7'si kadın, %72.4'ü fazla kilolu, %88.7'si evli, %56.5'ini ilkokul ve altı eğitim düzeyinde, %47.7'si işçi ya da memur, %83.7'si il ya da ilçede yaşayan hastalardır. Araştırma grubundaki hastaların ilk görüşmeden 6 hafta sonra %48.1'inin ameliyata karar verdiği %38.1'inin ameliyat olduğu saptanmıştır. Araştırma grubunun VAS puan ortalaması 8.78±0.81, OBAÖ toplam puan ortalaması 38.97±7.20, RMFDF toplam puan ortalaması 20.60±3.08, cerrahi tutum indeksi puan ortalaması 40.49±23.27 olarak bulundu. SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeğinin alt boyut puan ortalamaları sırasıyla; fiziksel fonksiyon: 6.65±12.39, fiziksel rol güçlüğü:2.19±10.14, ağrı: 13.67±13.62, genel sağlık: 33.94±15.20, vitalite: 19.79±14.44, sosyal fonksiyon: 22.12±17.79, emosyonel rol güçlüğü: 6.97±22.40, mental sağlık: 33.8±18.16, fiziksel özet skor 23.56±4.27 ve mental özet skor 30.05±6.78 olarak belirlendi. Ameliyata karar verme durumu ile OBAÖ, RMFDF, VAS puanlaması ve cerrahi inanış-tutum indeksi puanı ve SF-36 Yaşam Kalitesi ölçeğinin fiziksel rol güçlüğü ve genel sağlık alt boyut puanları dışındaki diğer alt boyutlar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Fonksiyonel yetersizliği, ağrı şiddeti ve cerrahiye inanış tutum puanı yüksek ve yaşam kalitesi düşük olan hastaların ameliyata daha fazla oranda karar verdiği belirlenmiştir. Ameliyata karar verme durumu ile eğitim düzeyi ve yaşanılan yer arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Eğitim düzeyi düşük ve köy/kasaba gibi yerlerde yaşayan hastaların daha fazla ameliyat karar verdiği saptanmıştır. Sonuç: Araştırma sonucunda lomber disk hernili hastaların fonksiyonel durumlarının ve yaşam kalitelerinin kötü ve ağrı şiddetinin yüksek olduğu saptanmıştır. Fonksiyonel durum ve yaşam kalitesinin ameliyata karar verme sürecini etkilediği belirlenmiştir. Fonksiyonel yetersizliği ve yaşam kalitesi kötü olan hastalar daha yüksek oranda ameliyat olma kararı vermiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda; cerrahi tedavi planlanan hastalara; hastalığın niteliği ve uygulanacak tedavi seçenekleri, anestezi uygulamasına ilişkin merak edilen konular, cerrahi girişimin türü, riskleri, elde edilecek yararlar, gelişebilecek komplikasyonlar ve cerrahi tedaviyi kabul etmemesi durumunda ileride ortaya çıkabilecek sorunların hastanın anlayabileceği bir dille anlatılması ve hastaların ameliyata karar verme sürecinde hemşirelerin de etkin rol alacağı eğitim programlarının düzenlenmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Lomber Disk Hernisi, Yaşam Kalitesi, Fonksiyonel Durum, Ameliyata Karar Verme.