Epilepsili hastalarda ilaç uyumunun yaşam kalitesine etkisinin incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Manisa Celal Bayar Üniversitesi, SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÜLDEN ACAROĞLU

Danışman: EMEL YILMAZ

Özet:

Araştırma; epilepsili bireylerin antiepileptik ilaç tedavisine uyumunun yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla tanımlayıcı olarak planlandı ve uygulandı. Araştırmaya 15.02.2011- 15.12.2011 tarihleri arasında Manisa Devlet Hastanesi Nöroloji polikliniğine başvuran sınırlamalara uygun olarak seçilen 115 hasta alındı (Bir önceki yıl Manisa Devlet Hastanesi nöroloji polikliniğine bir yıllık sürede yaklaşık 150 (N=150) hasta başvurmuştur. Epinfo programında bilinmeyen prevelans %50 alınarak, %5 sapma ve %95 güven aralığında belirlenen en küçük örneklem (n=108) bulunmuştur). Araştırma öncesinde Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Bilimsel Etik Kurulu?ndan etik kurul onayı ve Manisa Devlet Hastanesi?nden izin alındı. Araştırmaya katılmayı kabul eden tüm hastalara araştırmanın amacı, bilgilendirilmiş gönüllü olur formu kullanılarak açıklandı ve izinleri alınarak veriler toplandı. Araştırmada veri toplanmasının ilk basamağında araştırmacı tarafından hazırlanan hastaları tanıtıcı bilgi formu kullanıldı. Hastalara ilişkin bilgiler hasta dosyasından ve hasta ile yüz yüze görüşülerek elde edildi ve araştırmacı tarafından hazırlanan forma kaydedildi. Tüm hastalara tanıtıcı bilgi formunun yanında Epilepside Yaşam Kalitesi Ölçeği (QOLIE?89 1.0 versiyonu) uygulandı. QOLIE?89 Devinsky ve ark. tarafından geliştirilmiş, geçerli ve güvenilir olduğu gösterilmiştir. 17 yaş ve daha büyüklerinin kendi kendine veya bu konuda bilgilendirilmiş bir yakını eşliğinde ve hatta telefon aracılığı ile uygulanabilecek bir ölçektir. Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenirliği Mollaoğlu tarafından yapılmıştır. Ölçek 89 madde ve 17 alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçekteki tüm maddeler yüksek yaşam kalitesine 100 puan vermek koşulu 0-100 arasında puanlandırılır. Böylece daha yüksek puan daha yüksek yaşam kalitesini, daha düşük puanda düşük yaşam kalitesini göstermektedir. Bu çalışmada QOLIE?89 Ölçeği?nin Cronbach alfa değeri 0.98 olarak saptandı. Anket formu ortalama 20-25 dk. sürede dolduruldu. Verilerin analizi SPSS (Statistical Package for Social Sciences) versiyon 15.0 paket programında yapıldı. Verilerin normal dağılım gösterip göstermedikleri Kolmogorov Smirnov testi ile incelendi, normal dağılım gösteren verilerin analizinde parametrik yöntemlerden, normal dağılım göstermeyen verilerin analizinde ise non-parametrik yöntemlerden yararlanıldı. Yapılan istatistiksel analizlerde iki grubun karşılaştırılması amacıyla verilerin normal dağılım gösterip göstermemesine bağlı olarak Student t testi veya Mann-Whitney U testi kullanıldı. İkiden fazla grup olduğunda ise yine verilerin normal dağılım gösterip göstermemesine bağlı olarak Tek Yönlü Varyans Analizi veya Kruskal-Wallis testinden yararlanıldı. Tek yönlü varyans analizi ya da Kruskal Wallis test istatistiği sonucunun önemli görüldüğü durumlarda anlamlı farka neden olan grupları belirlemek amacıyla post hoc Tukey ya da Kruskal Wallis'in çoklu karşılaştırma testleri (Mann-Whitney U testi) kullanıldı. Sürekli değişkenlere ait tanımlayıcı istatistiklerde ortalama (minimum-maksimum) ve standart sapma, kategorik verilere ait tanımlayıcı istatistiklerde ise sayı ve yüzde kullanıldı. Sonuçlar %95?lik güven aralığında ve anlamlılık p<0.05 düzeyinde değerlendirildi. Araştırma grubunun yaş ortalaması 36.10±14.95 yıl, hastalığın başlama yaşı ortalaması 21.35±17.00?dır. Hastaların %50.4?ünü erkek, %51.3?ü fazla kiloludur. Araştırmaya katılan hastaların %41.7?si okur yazar ya da ilkokul mezunu, %41.7?si evli, %43.5?i çocuk sahibi ve %54.8?i ilde yaşamaktadır. Hastaların %61.7?sinin epilepsi başlama yaşı 21 yaş ve altında, epilepsiden toplam şikâyet süresi ortalaması 13.00±10.01 yıldır. Bir yılda nöbet geçirme ortalaması 10.41±6.38?dir. Araştırma grubunun %47.0?ı parsiyel, %46.1?i jeneralize, %38.3?ü ayda birden fazla nöbet geçirmekte ve %70.4?ü ilaçlarını düzensiz kullanmakta, %76.5?i moral bozukluğu nedeniyle nöbet geçirmektedir. İlaç kullanma süresi ortalaması 11.30±8.89 yıldır ve %59.1?ini ilaçlarını düzenli kullanmaktadır. %82.6?sı kullandığı ilacın adını bilmekte ve %59.1?ini kullandığı ilaçları saatinde ve doğru dozunda almaktadır. Araştırma grubunun %73.5?i ilaç kullanımı kesildiğinde nöbetlerin yeniden başlaması nedeniyle ilaçlarını düzenli kullanmakta, %85.1?si unutma ve %72.3?ü ihmal nedeniyle ilaçlarını kullanmamaktadır. Hastalar ilaçlara bağlı olarak en fazla uyku hali (%54.8), sinirlilik (%50.4), unutkanlık (%45.2) yaşamaktadır ve %42.6?sı düzenli doktor kontrolüne gitmektedir. Araştırmaya katılan hastalar Epilepside Yaşam Kalitesi Ölçeği (QOLIE- 89) alt boyut puan ortalamalarından en yüksek dil, sosyal izolasyon ve fiziksel fonksiyon alt boyutlarından, en düşük ise; sağlığı algılama, enerji/yorgunluk ve nöbete ilişkin kaygılar alt boyutlarından puan aldı. Hastaların QOLIE- 89 Ölçeği toplam puan ortalaması ortalamanın biraz üstünde, alt boyut puan ortalamaları ise genel olarak ortalamanın altında saptandı. QOLIE- 89 Ölçeği alt boyutları ile bağımsız değişkenler arasında yapılan analizlerde istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0.05). QOLIE?89 ölçeği toplam ve toplam sağlık maddesi puan ortalamalarının kadın hastalarda daha yüksektir. Normal kiloda olan hastaların toplam yaşam kalitesi, rol sınırlılıkları: fiziksel, rol sınırlılıkları: emosyonel, ağrı, iş/araba/sosyal fonksiyon, enerji/ yorgunluk, dikkat/ konsantrasyon, hafıza, dil (konuşma), sosyal destek, ölçek toplam ve seksüel ilişki puan ortalamaları fazla kilolu hastalardan daha yüksektir. Evli, çekirdek/parçalanmış aile yapısına, lise ve üzeri eğitim düzeyine, çocuk sahibi, iki ve daha az sayıda çocuğu olan, ortalama ve üzerinde gelir düzeyine sahip, sosyal güvencesi Sosyal Güvenlik Kurumu olan, parsiyel tipte nöbet geçiren, düzenli ilaç kullanan, kullandıkları ilaçları tam saatinde ve dozunda alan, düzenli doktor kontrolüne giden, hastalığı için başka bir yöntem denemeyen ve iyileşeceğine inanan hastaların QOLIE- 89 Ölçeği toplam ve alt boyut puan ortalamaları daha yüksektir ve yaşam kaliteleri daha iyidir. Araştırma sonucunda hastaların yaşam kaliteleri düşük bulundu. Epilepsi hastalığının yönetimi, tedaviye uyum ve yaşam kalitesini artırmak için hasta ve yakınlarının bilgilendirilmesi, epilepsinin topluma daha iyi tanıtılması, epilepsili bireylere özellikle hemşirelerin aktif rol aldığı multidisipliner ekip yaklaşımı ile hizmet verilmesi önerilmektedir.